prawo autorskie w szkole

W szkole często masz do czynienia z utworami, których autorem jest ktoś inny. Czasami nie do końca wiesz, czy ich użycie na lekcjach i po lekcjach jest legalne. To bardzo ważne abyś poznał/a przepisy prawa, ale też sposoby jak można wykorzystywać cudze utwory zgodnie z prawem i to tak, aby nie zabierało to zbyt wiele czasu. Prawo autorskie w szkole staje się wiedzą niezbędną dla każdego nauczyciela, dyrektora szkoły i … ucznia.

 

Nabycie takiej wiedzy było celem webinaru Kamila Śliwowskiego, który we wrześniu odbył się w mediach społecznościowych Nauczyciel w sieci. Oto czego mogłeś/aś się podczas niego dowiedzieć.

Znasz prawo autorskie w szkole? Sprawdź się!

 

Według Kamila prawo autorskie to obszar gdzie funkcjonujemy w sferze stereotypów i mitów. Pozornie ułatwiają nam pracę, ale często powodują ryzyko naruszenia cudzych praw. Podstawowa wiedza na temat prawa autorskiego może przed tymi ryzykami Cię ochronić.

Na początek sprawdź się i odpowiedz na 3 pytania:

 

1. Kiedy puszczanie muzyki w szkole nie wymaga zgody ani opłat?

  • a. w uczniowskim radiowęźle
  • b. na dyskotece szkolnej

2. Który “pokaz filmu” będzie zgodny z prawem?

  • a. “Listy do M” na imprezie walentynkowej dla rodziców i sąsiadów szkoły
  • b. “Blade Runner” na zajęciach szkolnego dyskusyjnego koła filmowego
  • c. “Pan Tadeusz” podczas imprezy w bibliotece publicznej

3. Czy mogę czytać książkę uczniom na transmisji przez Facebook?

  • a. tak
  • b. nie 
  • c. to zależy

 

Prawidłowe odpowiedzi: 1.a, 2.b, 3.c

 

Udało Ci się zdobyć komplet punktów? Super! I tak doczytaj tekst do końca (warto!). Jeśli jednak masz wątpliwości związane z odpowiedziami na te pytania zapoznaj się z podpowiedziami Kamila:

 

1.a

Wykorzystanie cudzej muzyki w radiowęźle spełnia warunek tzw. dozwolonego użytku publicznego. Możemy to robić w szkole, ale nie moglibyśmy tego robić w innym miejscu publicznym. Uczniowie mogą tu legalnie puszczać muzykę innych stacji. To samo jednak nie może się odbywać podczas dyskotek szkolnych, ponieważ jednak dyskoteka jest sytuacją czysto rozrywkową, nieedukacyjną, przekracza dozwolony użytek publiczny. Dlatego DJ/szkoła musi uiścić opłatę na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

 

2.b

Jeśli w kole filmowym są sami uczniowie, a w ramach jego działania oglądane są filmy i przeprowadza się nad nimi dyskusję (element edukacyjny) to wyświetlenie takiego filmu jest legalne ponieważ spełnia warunki dozwolonego użytku publicznego. Warto pamiętać, że nie musi to być lekcja, wystarczy że są to inne zajęcia szkolne. 

W sytuacji pierwszej odpowiedzi nie było to spotkanie zamknięte, poza uczniami wzięły też  w nim udział inne osoby. 

Trzecia odpowiedź mówi o miejscu wydarzenia jakim jest Biblioteka Publiczna, która nie jest instytucją oświatową.

 

3.c

Tylko wtedy gdy spełnione byłyby jednocześnie obydwa warunki: zamknięta grupa uczniów oraz cel edukacyjny możliwa byłaby pozytywna odpowiedź,

 

Już po tym krótkim quizie i odpowiedziach możesz zorientować się jak często przysłowiowy diabeł tkwi w szczegółach i jak wiele zależy od kontekstu i sytuacji. W codziennej pracy w szkole warto lepiej poznać najważniejsze terminy, które znalazły się w uzasadanieniach powyżej.

 

Dozwolony użytek prywatny

  • pozwala każdemu korzystać na własne potrzeby z rozpowszechnionego już chronionego utworu
  • rozciąga się on także na osoby pozostające z nami w relacjach rodzinnych i towarzyskich
  • bez konieczności uzyskiwania zgody uprawnionych osób (właścicieli praw majątkowych)

 

Dozwolony użytek publiczny w szkole

  • możliwość korzystania z dowolnych utworów podczas zajęć
  • możliwość kopiowania drobnych utworów/fragmentów uczniom
  • wymagane: cel edukacyjny oraz działanie w ramach instytucji oświatowej

A co jeśli nie mieścisz się w ramach dozwolonego użytku?

 

Wtedy masz trzy możliwości: 

  • możesz skorzystać z materiałów domeny publicznej, 
  • wykorzystać otwarte zasoby edukacyjne
  • ewentualnie uzyskać zgodę autora utworu na jego wykorzystanie

 

DOMENA PUBLICZNA, daje Ci możliwość swobodnego wykorzystania utworu 70 lat od daty śmierci autora lub od daty publikacji (autorzy nieznani). Pamiętaj jednak, że nadal obowiązują prawa osobiste, czyli konieczność podpisania utworu nazwiskiem twórcy.

 

OTWARTE ZASOBY EDUKACYJNE to zestawienie materiałów edukacyjnych, do których dostęp jest otwarty, między innymi dlatego, że objęto je wolnymi licencjami. Najbardziej znane wolne licencje to licencje CC (Creative Commons). 

licencje creative commons

Wśród otwartych zasobów edukacyjnych można znaleźć materiały do uczenia się/nauczania wszystkich przedmiotów, ale też bazy:

Na wolnych licencjach funkcjonuje też znakomita platforma edukacyjna Khan Academy czy baza eksperymentów i symulacji Phet Colorado

 

UZYSKANIE ZGODY AUTORA NA WYKORZYSTANIE JEGO UTWORU

Czasami wystarczy po prostu napisać do autora utworu i zapytać go o to czy wyrazi zgodę na wykorzystanie swoich fotografii czy grafik. Okazuje się, że często na takie pytanie otrzymuje się odpowiedź pozytywną.

 

Podsumowanie najważniejszych treści webinaru:

  • w szkole możemy skorzystać z tzw. dozwolonego użytku publicznego, ale tylko wtedy gdy będą spełnione jednocześnie dwa warunki: utwór wykorzystywany będzie w instytucji oświatowej i do celów edukacyjnych,
  • jeśli nasze działanie nie mieści się w ramach dozwolonego użytku publicznego szukamy utworów starych (domena publiczna), otwartych zasobów lub pytamy o zgodę na wykorzystanie utworu samego autora.

Ważne zagadnienia przedstawiono też w postaci graficznej:

prawo autorskie w szkole

Jak podają aktualne wyniki Europejskiego badania Centrum Cyfrowego: Remote education during the pandemic: the teacher’s perspective pewność nauczycieli czy mogą legalnie korzystać z cudzego utworu jest stosunkowo niska, warto więc inwestować w szkolenie na takie tematy jak prawo autorskie w szkole. 

 

Jeśli chcesz się poczuć pewniej, jeśli interesują Cię odpowiedzi na inne pytania dotyczące legalnego stosowania prawa autorskiego, jeśli chcesz poznać nowe otwarte zasoby kup koniecznie kurs Kamila Śliwowskiego “Co trzeba wiedzieć o prawie autorskim w szkole”.